Tekst 1: Constantijn de Grote

De betekenis van de Romeinse keizer Constantijn de Grote voor de huidige tijd wordt door veel mensen onderschat.

Eigenhandig schiep hij de fundamenten van de Rooms katholieke kerk zoals wij die tegenwoordig nog kennen. Hij had eenheid nodig in zijn rijk. Ondanks de heftige vervolgingen waren de Christenen in de meerderheid toen hij keizer werd. Dus maakte hij van de nood een deugd en verklaarde dat iedere Romeinse burger voortaan verplicht Christen moest zijn. Hij schiep Constantinopel en verlegde de hoofdstad van het Romeinse rijk:, mede om ruimte te maken voor de door hem benoemde paus van Rome. Hij riep de bisschoppen bij elkaar voor het eerste concilie van Nice. Daar werd de door hem (!) eigenhandig geschreven geloofsbelijdenis goedgekeurd als algemeen geldend voor de gehele kerk. Hij was er ook heel duidelijk over wat zijn doel was: de bisschoppen werden per brief door Constantijn persoonlijk uitgenodigd ‘om de geloofsbelijdenis goed te keuren'. Telkens wanneer er tweespalt bleek tussen Christelijke groeperingen trad Constantijn op als scheidsrechter die eenheid afdwong. Het is ook in deze tijd dat veel geschriften begraven werden uit angst dat ze anders vernietigd zouden worden door Constantijn's eenheids drang.

Voor de tijd van Constantijn was Christen zijn een heel persoonlijke en riskante keus. Door Constantijn werd niet-Christen zijn een heel riskante keus die beter niet verteld kon worden.

Zijn eenheidsmanie heeft niet alleen een stempel gedrukt op de kerk maar op de wijze van organiseren en bureaucratiseren van alle menselijke interacties. Regels zijn regels immers in ons kikkerland, een uitvinding van Constantijn. Zolang iedereen zich aan zijn regels hield was er rust en orde in het rijk en daar ging het tenslotte om. Wat iedereen werkelijk dacht werd hierdoor irrelevant. Zolang de regels werden nageleefd was het prima.

Als geen ander heeft Constantijn macht gebundeld en via bureaucratie onkwetsbaar gemaakt. Iedere bureaucraat kon zich verschuilen achter de regels die immers niet door hem geschreven waren. Macht hebben kwam in. En verschuiven van verantwoordelijkheid naar anderen. En natuurlijk als klap op de vuurpijl was hij het toonbeeld van ratio boven gevoel. De mannelijke energie kreeg door Constantijn onbetwist de overhand.

Door zijn eenheidsdrang werd iedere echtheid naar de tweede orde verbannen. Regels gaan voor. Daarmee ook werden relaties tot rituele rollenspellen. Zolang je maar zei wat er vanuit je rol verwacht werd was je plaatsje verzekerd. Constantijn zelf vereenzaamde daardoor ook steeds meer gedurende zijn leven. Hij koos voor de verantwoordelijkheden van zijn ambt boven de liefde en liet zich scheiden van zijn eerste en enige liefde ter wille van staatszaken. Zijn oudste zoon liet hij terecht stellen op valse voorwendselen, de enige die hem nog van repliek durfde dienen. Constantijn stierf als een eenzame oude zot die achter zijn rug om uitgelachen werd om zijn ijdelheid. Na zijn dood werd het rijk direct verscheurd door zijn drie (resterende) zoons. De zo hard bevochten eenheid van het rijk bewaarde hij niet. Wel heeft hij een onuitwisbare stempel gezet op deze tijd door de staatsmacht te laten doordringen tot in het individuele domein. Wanneer er kritiek geleverd wordt op president Bush, wordt de uiter van de kritiek met de dood bedreigd. Immers, hij valt ons symbool van eenheid aan. Wanneer in raden van bestuur iemand om advies vraagt, mag ik die persoon alleen op een speciaal telefoonnummer bellen, anders komen anderen te weten dat hij kwetsbaar is. In alle teams waar ik kom is de regel dat er niet de waarheid gesproken wordt. En toen ik laatst in Rosendaal een groep managers vertelde dat ik ze ging leren de waarheid spreken, stond een manager op en vroeg: “is dat wel professioneel?” Met dank aan Constantijn de Grote.

Constantijn de Grote zag zichzelf graag als de opvolger van Jezus Christus en liet zich ook in Constantinopel begraven in de kerk van de dertiende apostel. Maar het visioen dat hij kreeg (in hoc signo vinces) werd door hem geïnterpreteerd als een vrijbrief voor het op grote schaal vermoorden van mensen uit Jezus' naam. Constantijn was groot in de vernietigingskracht die hij in de wereld heeft gebracht. Anders zijn wordt nog steeds niet getolereerd. Wie authentiek is moet leren zich te beheersen. De naastenliefde waarbij ieder er mag zijn zoals die is spreekt over diversiteit en het leren overbruggen van verschillen met liefde. Toen Constantijn aantrad waren er enorm veel verschillende soorten christelijke kerken die het zelden ergens over eens waren. En het liep ook vaak uit de hand met wederzijdse moordpartijen. Hij bracht rust. En vermoorde de dialoog. Hij verordonneerde eenheid en demoniseerde het anderszijn. Hij creëerde stabiele systemen. En vernietigde de authenticiteit. Hij schiep de voorwaarden voor het vestigen van een wereldrijk. En verbande de vrouwelijke onvoorwaardelijkheid naar de achterbank voor 1700 jaar.

Toen Constantijn keizer werd was hij net ontsnapt uit als gijzelaar uit de klauwen van een concurrerende keizer. Zijn vader Constantius was Augustus van het westen, keizer van Spanje, Frankrijk en Engeland en overleed plotseling, kort na de hereniging met Constantijn. De soldaten benoemden Constantijn prompt tot opvolger van zijn vader, uit angst voor het verlies van hun soldij. Op dat moment was Constantijn een van de zeven keizers in het rijk, die ieder de heerschappij over het gehele rijk opeisten. In die tijd waren de huizenprijzen aan de grote wegen veel lager dan de prijzen van huizen in de bergen: aan de wegen was het onveilig vanwege de vele plunderende legioenen. Constantijn stelde zich ten doel de eenheid te herstellen. Hij was een briljant strateeg die vele veldslagen won, ook tegen overweldigende meerderheid. Daardoor kreeg hij al snel het gevoel voorbestemd te zijn voor iets groots, mede ondersteund door de lof die hij kreeg van zijn soldaten. Toen hij voor Rome gelegerd was kreeg hij een visioen waarin hij Jezus zag met een brandend kruis en de tekst ‘in hoc signo vinces' (in dit teken ga je winnen). Hij vatte dit op als aanbeveling om alle baniers te voorzien van een kruisteken. De volgende dag werden de eerste zeventigduizend mensen (soldaten van zijn tegenstander) vermoord uit naam van Jezus, de man die Petrus zei zijn zwaard weg te stoppen en zich vrijwillig liet kruisigen. Er zouden er nog vele miljoenen volgen.

In de top van organisaties kom ik veel autisten tegen. Mensen die gewoon aleen hun eigen gang gaan. Mensen die weten hoe ze moeten overleven, hoe ze hun eigen machtspositie kunnen veilig stellen en uitbreiden. Mensen die weten dat je soms even jee gevoel maar moet inslikken omdat het niet het juiste moment is. Mensen, kortom, die het doel de middelen laten heiligen. Om hun doel te bereiken is het geoorloofd te liegen en spelletjes te spelen. En vooral een dovemansoor te ontwikkelen voor kritiek. Constantijn de Grote zou trots op zijn volgelingen zijn geweest.

De jong Constantijn koos voor liefde en onvoorwaardelijkheid. Hem kom je in het boek eerst tegen. Een held van de eerste orde die er in slaagde de vele moordaanslagen op zijn leven speels te ontlopen en ondertussen de lieveling van het volk te worden in het rijk van de aartsvijand van zijn vader. Hij ontmoet de liefde van zijn leven en slaagt er in met haar te ontsnappen naar Gallië waar zijn vader gelegerd is. Samen dromen ze over hoe het zal zijn als hij keizer is en ze het rijk besturen vanuit licht en liefde. Dan sterft Constantijn's vader en wordt hij door de troepen tot keizer gekozen. Een gebeurtenis die hem voor de rest van zijn leven zal veranderen: hij weet dat zijn macht louter afhangt van de goedkeuring van zijn soldaten. En hij weet ook heel goed dat als hij had geweigerd, ze hem hadden gedood en een van zijn halfbroers hadden verkozen. Dit is het keerpunt in zijn leven. Vanaf hier is hij alleen nog bezig zijn rol als keizer goed te spelen. Hij trouwt met het kindzusje van zijn tegenstander om diens vader aan zich te binden en verstoot zijn vrouw. Later wanneer zijn zoon door diens troepen het purper omgehangen krijgt, herinnert hij zich zijn wankele machtsbasis en laat zijn zoon ter dood brengen.

Constantijn's moeder is de heilige Helena die het hout van het kruis van Jezus claimde gevonden te hebben en menig kerk liet oprichten in het heilige land. Lees hoe ze als een furie binnen komt stormen wanneer haar enige echte kleinzoon vermoord is door Constantijn.

Kortom, een drama met liefde, intrige en verraad waar Shakespeare van zou smullen. En ondertussen een doorkijkje naar het hoe en waarom van de vreemde, leugenachtige machtsstructuur van de organisaties van onze tijd.